Wyzwania menedżerskie w zarządzaniu własnością intelektualną w erze wdrażania sztucznej inteligencji
Słowa kluczowe:
sztuczna inteligencja, własność intelektualna, zarządzanie strategiczne, innowacje, zdolności dynamiczne, ład własności intelektualnej, regulacje AIAbstrakt
Dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji (AI) przekształca sposoby tworzenia, ochrony i komercjalizacji wiedzy w organizacjach, generując nowe wyzwania menedżerskie w obszarze zarządzania własnością intelektualną (IP). Niniejszy artykuł identyfikuje kluczowe bariery organizacyjne, prawne i strategiczne związane z IP w przedsiębiorstwach wdrażających systemy AI. Analiza, oparta na koncepcyjnym przeglądzie literatury z zakresu zarządzania strategicznego (RBV, zdolności dynamiczne), prawa własności intelektualnej oraz technologii AI, a także wsparta wybranymi przykładami organizacyjnymi, pokazuje, że AI generuje nowe rodzaje rezultatów – algorytmy, modele predykcyjne, treści generatywne oraz autonomiczne rozwiązania – które często nie mieszczą się w tradycyjnych ramach ochrony IP. Prowadzi to do niepewności prawnej, zwiększonego ryzyka naruszeń oraz konieczności przeprojektowania modeli ładu organizacyjnego. Artykuł proponuje zintegrowane podejście do zarządzania własnością intelektualną w środowiskach opartych na AI, łączące strategię IP, procesy operacyjne oraz kompetencje menedżerskie. Podkreślono, że skuteczne powiązanie ładu IP z procesami innowacyjnymi i regulacyjnymi stanowi kluczowy czynnik osiągania trwałej przewagi konkurencyjnej w gospodarce opartej na danych i algorytmach.
Bibliografia
Abbott, R. (2020). The reasonable robot: Artificial intelligence and the law. Cambridge University Press.
Agrawal, A., Gans, J., & Goldfarb, A. (2018). Prediction machines: The simple economics of artificial intelligence. Harvard Business Review Press.
Arora, A., Fosfuri, A., & Gambardella, A. (2008). Markets for technology: The economics of innovation and corporate strategy. MIT Press.
Baczko, B. (2020). Zarządzanie własnością intelektualną w przedsiębiorstwach technologicznych. PARP.
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108.
Brynjolfsson, E., & McAfee, A. (2017). Machine, platform, crowd: Harnessing our digital future. W. W. Norton & Company.
Chesbrough, H. (2003). Open innovation: The new imperative for creating and profiting from technology. Harvard Business School Press.
Cockburn, I., Henderson, R., & Stern, S. (2018). The impact of artificial intelligence on innovation. In A. Agrawal, J. Gans, & A. Goldfarb (Eds.), The economics of artificial intelligence (pp. 115–146). University of Chicago Press.
Cohen, W. M., & Levinthal, D. A. (1990). Absorptive capacity: A new perspective on learning and innovation. Administrative Science Quarterly, 35(1), 128–152. https://doi.org/10.2307/2393553.
Davenport, T. H., & Ronanki, R. (2018). Artificial intelligence for the real world. Harvard Business Review, 96(1), 108–116.
Doligalski, T., & Kaszyński, D. (Eds.). (2024). Sztuczna inteligencja w przedsiębiorstwach i gospodarce. Oficyna Wydawnicza SGH.
du Vall, M. (2021). Prawo własności intelektualnej. Wolters Kluwer.
Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: What are they? Strategic Management Journal, 21(10–11), 1105–1121. https://doi.org/10.1002/1097-0266(200010/11)21:10/11<1105::AID-SMJ133>3.0.CO;2-E.
Gassmann, O., & von Zedtwitz, M. (1999). New concepts and trends in international R&D organization. Research Policy, 28(2–3), 231–250. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(98)00114-0
Gervais, D. J. (2019). The machine as author. Iowa Law Review, 105, 2053–2106. https://ssrn.com/abstract=3359524.
Gervais, D. (2022). Intellectual property and artificial intelligence. Cambridge University Press. Granstrand, O. (2020). Evolving properties of intellectual capitalism: Patents and innovations for growth and welfare. Springer.
Granstrand, O., & Holgersson, M. (2020). Innovation ecosystems: A conceptual review and a new definition. Technovation, 90–91, 102098. https://doi.org/10.1016/j.technovation.2019.102098.
Grandori, A. (2020). Handbook of economic organization: Integrating economic and organization theory. Edward Elgar.
Helfat, C. E., & Peteraf, M. A. (2015). Managerial cognitive capabilities and the microfoundations of dynamic capabilities. Strategic Management Journal, 36(6), 831–850. https://doi.org/10.1002/smj.2247.
Holgersson, M., & Granstrand, O. (2017). Patenting motives, technology strategies, and open innovation. Management Decision, 55(6), 1265–1284. https://doi.org/10.1108/MD-04-2016-0233.
Iansiti, M., & Lakhani, K. R. (2020). Competing in the age of AI: Strategy and leadership when algorithms and networks run the world. Harvard Business Review Press.
Kaminski, M. E. (2020). The right to explanation, explained. Berkeley Technology Law Journal, 34(1), 189–218. https://doi.org/10.15779/Z38TD9N83H.
Laursen, K., & Salter, A. (2006). Open for innovation: The role of openness in explaining innovation performance. Strategic Management Journal, 27(2), 131–150. https://doi.org/10.1002/smj.507.
Makridakis, S. (2017). The forthcoming artificial intelligence (AI) revolution: Its impact on society and firms. Futures, 90, 46–60. https://doi.org/10.1016/j.futures.2017.03.006.
Pisano, G., & Teece, D. (2007). How to capture value from innovation: Shaping intellectual property and industry architecture. California Management Review, 50(1), 278–296. https://doi.org/10.2307/41166428.
Raisch, S., & Krakowski, S. (2021). Artificial intelligence and management: The automation–augmentation paradox. Academy of Management Review, 46(1), 192–210. https://doi.org/10.5465/amr.2018.0072.
Shrestha, Y. R., Ben-Menahem, S. M., & von Krogh, G. (2019). Organizational decision-making structures in the age of artificial intelligence. California Management Review, 61(4), 66–83. https://doi.org/10.1177/0008125619862257.
Sienkiewicz, P. (2020). Transformacja cyfrowa organizacji. Wyzwania technologiczne i zarządcze. Difin.
Teece, D. J. (2000). Strategies for managing knowledge assets: The role of firm structure and industrial context. Long Range Planning, 33(1), 35–54. https://doi.org/10.1016/S0024-6301(99)00117-5.
Teece, D. J. (2018). Business models and dynamic capabilities. Long Range Planning, 51(1), 40–49. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2017.06.007.
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509–533. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-0266(199708).
Traple, E. (2022). Sztuczna inteligencja a prawo autorskie. Wolters Kluwer.
Veale, M., & Borgesius, F. Z. (2021). Demystifying the draft EU Artificial Intelligence Act. Computer Law Review International, 22(4), 97–112. https://doi.org/10.9785/cri-2021-220402.
Wernerfelt, B. (1984). A resource-based view of the firm. Strategic Management Journal, 5(2), 171–180. https://doi.org/10.1002/smj.4250050207
WIPO. (2021). World Intellectual Property Indicators 2021. World Intellectual Property Organization.
Zakrzewska-Bielawska, A. (2018). Zarządzanie strategiczne w praktyce. PWE.
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
