Controversies Surrounding the Concept of Intelligence
DOI:
https://doi.org/10.56652/ejmss2025.1-2.1Keywords:
intelligence, rationality, wisdom, Intelligence Quotient (IQ), life successAbstract
The debate concerning the concept of intelligence, its nature, structure, and functions, has persisted in psychology for several decades. Despite extensive empirical research, it has yet to yield a clear theoretical consensus. In recent years, this debate has acquired renewed relevance due to the rapid development of artificial intelligence and the emergence of pressing societal challenges, including susceptibility to disinformation, short-sighted decision-making, and increasing difficulties in addressing global issues such as climate change.
This article aims to offer a critical examination of the concept of intelligence, with particular emphasis on its definitional ambiguities and its limited predictive value for everyday human functioning. The article reviews selected classical and contemporary theories of intelligence. It examines empirical findings concerning the relationships between intelligence, educational attainment, occupational outcomes, and well-being.
Based on a systematic review of the literature, it is argued that intelligence, primarily when conceptualised as a general ability measured by IQ, does not provide a sufficient explanation for effective coping with life challenges. In the concluding section, the article proposes an expanded research perspective that incorporates the concepts of rationality and wisdom-related competencies, which may offer a more adequate account of the complexity of human functioning in an increasingly dynamic world.
References
Baltes, P. B., & Staudinger, U. M. (2000). Wisdom: A metaheuristic (pragmatic) to orchestrate mind and virtue toward excellence. American Psychologist, 55(1), 122–136.
Buss, D. M. (1995). Psychological sex differences: Origins through sexual selection. American Psychologist, 50(3), 164–168.
Damasio, A. (2022). Odczuwanie i poznawanie. Copernicus Center Press.
Dragan, A. (2025). Quo vadis. Wydawnictwo Otwarte.
Dyrda, B. (2000). Syndrom nieadekwatnych osiągnięć jako niepowodzenie szkolne uczniów zdolnych. Diagnoza i terapia. Oficyna Wydawnicza Impuls.
Galton, F. (1869). Hereditary genius. Macmillan.
Hebb, D. O. (1949). The organization of behavior. Wiley.
Herrnstein, R. J., & Murray, C. (1994). The bell curve: Intelligence and class structure in American life. Free Press.
Kagan, J. (2008). Trzy złudne przekonania (pp. 63–88). Wydawnictwo WAM.
Kossowska, M. (2004). Psychologiczne uwarunkowania osiągnięć szkolnych. In A. E. Sękowski (Ed.), Psychologia zdolności. Współczesne kierunki badań (pp. 47–62). PWN.
Kossowska, M., & Schouwenburg, H. C. (2000). Inteligencja, osobowość i osiągnięcia szkolne. Przegląd Psychologiczny, 43, 81–101.
Łukaszewski, W. (2015). Wielkie pytania psychologii. Smak Słowa.
Łukaszewski, W. (2018). Mądrość i różne niemądrości. Smak Słowa.
Matczak, A., Jaworowska, A., Ciechanowicz, A., & Stańczak, J. (1995). Bateria testów APIS-Z. Pracownia Testów Psychologicznych.
Nęcka, E. (2000). Inteligencja. In J. Strelau (Ed.), Psychologia. Podręcznik akademicki (Vol. 2, pp. 721–760). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Nęcka, E. (2005). Inteligencja: Geneza, struktura, funkcje. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Nęcka, E. (2012). Czy IQ się liczy? Wykład wygłoszony podczas spotkania „Granice Nauki” w ramach Copernicus Festival.
https://www.copernicusfestival.com/wydarzenia/edwardneckaczyiqieliczy-35559?language=pl
Plomin, R. (2020). Matryca: Jak DNA programuje nasze życie. Copernicus Center Press.
Stanovich, K. E. (2009). What intelligence tests miss: The psychology of rational thought. Yale University Press.
Stanovich, K. E. (2017). The rationality quotient: Toward a test of rational thinking. MIT Press.
Sternberg, R. J. (1985). Beyond IQ: A triarchic theory of human intelligence. Cambridge University Press.
Sternberg, R. J., & Detterman, D. K. (Eds.). (1986). What is intelligence? Cambridge University Press.
Sternberg, R. J., Grigorenko, E. L., & Jarvin, L. (2018). Mądrość, inteligencja i twórczość w nauczaniu. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Sternberg, R. J., & Salter, W. (2000). Conceptions of intelligence. In R. J. Sternberg (Ed.), Handbook of intelligence (pp. 3–15). Cambridge University Press.
Turska, D. (2006). Prymusi o niskim poziomie zdolności intelektualnych – w poszukiwaniu przyczyn ocen „za wysokich”. Psychologia Rozwojowa, 11, 31–45.
Turska, D. (2008). Niezdolny prymus? W poszukiwaniu wyjaśnienia pozornego absurdu. Psychologia w Szkole, 2, 87–93.
Witkowski, T. (2021). Giganci psychologii: Rozmowy na miarę XXI wieku (pp. 117–147). Wydawnictwo Bez Maski.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
